๐‘๐„๐‡๐€๐๐ˆ๐‹๐ˆ๐“๐€๐’๐€๐”๐ ๐„๐’๐“๐‘๐€๐ƒ๐€ ๐๐„๐“๐€๐๐Ž-๐๐€๐“๐€๐‘๐๐Ž๐‘๐€ ๐๐”โ€™๐”๐ƒ๐€๐‘ ๐‘๐„๐’๐๐Ž๐๐’๐€๐๐ˆ๐‹๐ˆ๐ƒ๐€๐ƒ๐„ ๐ˆ๐— ๐†๐Ž๐•๐„๐‘๐๐” ๐Š๐Ž๐๐’๐“๐ˆ๐“๐”๐’๐ˆ๐Ž๐๐€๐‹

Foto media GPM

MANUFAHI, 08 Marsu 2026; Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmรฃo konsidera Projetu Rehabilitasaun Estrada hosi Betano munisรญpiu Manufahi bรก Natarbora munisรญpiu Mantuto hanesan responsabilidade IX Governu Konstitusionรกl nian neโ€™ebรฉ tenke halo duni bรก povu neโ€™ebรฉ sai erรณi loloos bรก independรฉnsia nasaun neโ€™e nian.

Primeiru-Ministru hatoโ€™o konsiderasaun neโ€™e iha รกmbitu lansamentu Projetu Rehabilitasaun Estrada hosi Betano munisรญpiu Manufahi bรก Natarbora munisรญpiu Mantuto neโ€™ebรฉ halaโ€™o iha resintu Eskola Colรฉgio Sรฃo Miguel Arcanjo (COSAMAR), Same, domingu (08/03/2026).

โ€œ๐‡๐š๐ฅ๐จ ๐ฌ๐ž๐ซ๐ข๐ฆ๐จฬ๐ง๐ข๐š ๐ก๐š๐ง๐ž๐ฌ๐š๐ง ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ฅ๐šโ€™๐จฬ๐ฌ ๐š๐ญ๐ฎ ๐ญ๐ž๐ฆ๐ข ๐ž๐ฆ๐š ๐ข๐๐š ๐ง๐ข๐š ๐ง๐š๐ซ๐š๐ง ๐ค๐š ๐†๐จ๐ฏ๐ž๐ซ๐ง๐ฎ ๐ข๐๐š ๐ง๐ข๐š ๐ง๐š๐ซ๐š๐ง ๐ฆ๐š๐ข๐›๐žฬ ๐š๐ญ๐ฎ ๐Ÿ๐จฬ ๐ฅ๐ž๐ฆ๐›๐ซ๐š ๐›๐šฬ ๐“๐ข๐ฆ๐จ๐ซ ๐ญ๐จ๐ฆ๐š๐ค ๐ค๐š๐ญ๐š๐ค ๐ข๐ก๐š ๐Ÿ๐ฎ๐ฅ๐š๐ง-๐ฆ๐š๐ข๐ฎ ๐Ÿ๐ŸŽ๐Ÿ๐Ÿ” ๐“๐ข๐ฆ๐จ๐ซ-๐‹๐ž๐ฌ๐ญ๐ž ๐ค๐จ๐ฆ๐ฉ๐ฅ๐ž๐ญ๐š ๐ญ๐ข๐ง๐š๐ง-๐Ÿ๐Ÿ’ ๐ฎ๐ค๐ฎ๐ง ๐š๐ง. ๐“๐š๐ง๐›๐š ๐ข๐๐š-๐ง๐žโ€™๐ž ๐ฆ๐š๐ค๐š ๐ข๐ญ๐š ๐ญ๐ž๐ง๐ค๐ž ๐ก๐š๐ซ๐ž๐ž ๐ข๐ก๐š ๐ญ๐ข๐ง๐š๐ง-๐Ÿ๐Ÿ’ ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ข๐ญ๐š ๐ก๐š๐ฅ๐จ ๐จ๐ง๐š ๐ฌ๐š๐ข๐๐š ๐š๐ญ๐ฎ ๐ซ๐ž๐ฌ๐ฉ๐จ๐ง๐๐ž ๐›๐šฬ ๐ฆ๐ž๐ก๐ข ๐›๐จโ€™๐จ๐ญ ๐›๐ž๐ข-๐š๐ฅ๐š ๐ฌ๐ข๐ซ๐š ๐ง๐ข๐š๐ง. ๐Œ๐ž๐ก๐ข ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ฆ๐š๐ค ๐ฆ๐จ๐ซ๐ข๐ฌ ๐๐ขโ€™๐š๐ค ๐ฉ๐จ๐ฏ๐ฎ ๐ง๐ข๐š๐ง. ๐ˆ๐๐š-๐ง๐žโ€™๐ž ๐ซ๐ž๐ฌ๐ฉ๐จ๐ง๐ฌ๐š๐›๐ข๐ฅ๐ข๐๐š๐๐ž ๐†๐จ๐ฏ๐ž๐ซ๐ง๐ฎ ๐ง๐ข๐š๐ง ๐š๐ญ๐ฎ ๐ก๐š๐ฅ๐จ,โ€ PM Xanana hateten.

Lรญder nasionรกl neโ€™e kontente tebtebes tanba haree maun-alin mane sira ho bin alin feto sira neโ€™ebรฉ mai iha-neโ€™e atu fรณ lembra bรก membru Governu sira tomak no ema hotu-hotu neโ€™ebรฉ servisu iha Governu katak la haluha sira-nia sakrifรญsiu.

โ€œ๐ˆ๐ฆ๐ข-๐ง๐ข๐š ๐ญ๐ž๐ซ๐ฎ๐ฌ ๐ฆ๐š๐ค๐š ๐ก๐จ๐๐ข ๐ข๐ญ๐š ๐ฆ๐š๐ง๐šฬ๐ง ๐ฎ๐ค๐ฎ๐ง-๐š๐ง ๐ง๐žโ€™๐ž, ๐ข๐ฆ๐ข ๐ญ๐ž๐ซ๐ฎ๐ฌ ๐๐ฎ๐ซ๐š๐ง๐ญ๐ž ๐ญ๐ข๐ง๐š๐ง-๐Ÿ๐Ÿ’ ๐ข๐ญ๐š ๐ฆ๐š๐ง๐šฬ๐ง ๐ญ๐ข๐ก๐š ๐Ÿ๐ฎ๐ง๐ฎ, ๐ข๐ฆ๐ข ๐ฆ๐š๐ค ๐ž๐ซ๐จฬ๐ข ๐ฅ๐จ๐ฅ๐จ๐จ๐ฌ. ๐ˆ๐ฆ๐ข ๐ฆ๐š๐ค ๐ก๐š๐ญ๐ฎ๐ญ๐š๐ง ๐›๐š ๐š๐ฆ๐ข ๐š๐ญ๐ฎ ๐ญ๐š๐ฎ ๐ข๐ก๐š ๐ฎ๐ฅ๐ฎ๐ง ๐ค๐จ๐ง๐š-๐›๐šฬ ๐ข๐ง๐ญ๐ž๐ซ๐ž๐ฌ๐ž ๐ฉ๐จ๐ฏ๐ฎ ๐ง๐จ ๐›๐šฬ ๐ซ๐š๐ข ๐ข๐๐š-๐ง๐žโ€™๐ž ๐ง๐ข๐š๐ง,โ€ Xefe Governu repete bebeik lia-fuan neโ€™e.

Povu neโ€™ebรฉ halo funu durante tinan-24 nia laran, terus ho susar oioin maka hodi manรกn no ohin loron iha ona ukun an nia laran, ema hotu-hotu neโ€™ebรฉ servisu iha Estadu tenke tau iha ulun katak, sรฉ laโ€™รณs ferik ho katuas sira maka TL ohin loron la hamrik hanesan nasaun ida iha mundu nia matan.

Neโ€™e fรณ lembra katak osan neโ€™ebรฉ Estadu neโ€™e iha, povu neโ€™e mak manรกn ho ruin no rรกn, osan neโ€™e tenke gasta ho diโ€™ak atu hadiโ€™a povu nia moris.

PM Xanana repete tรกn katak, ukun an laโ€™รณs hetan deโ€™it bandeira ida, laโ€™รณs hetan Hino Nasionรกl, Parlamentu, Governu no Justisa, maibรฉ nuโ€™udรกr instituisaun Estadu tenke hakaโ€™as an kaer metin bei-ala sira-nia mehi.ย 

Husu bรก estudante sira atu estuda didiโ€™ak tanba futuru rai ida-neโ€™e nian iha sira-nia liman, joven sira mรณs tenke aprende hosi sala neโ€™ebรฉ ukun naโ€™in sira halo daudaun atu hadiโ€™a hanoin, nuneโ€™e bainhira jerasaun tuan sira liu hotu ona joven sira mak kaer Timor nia destinu no hadiโ€™a diโ€™ak-liu rai Timor Lorosaโ€™e.ย 

Xefe Governu sita Planu Estratรฉjiku Dezenvolvimentu Nasionรกl (PEDN) aprovadu iha Parlamentu Nasionรกl (PN) iha tinan 2011-2030 neโ€™ebรฉ tau infraestrutura bรกzika nuโ€™udรกr baze no alirsese atu povu bele moris diโ€™ak. Tanba neโ€™e iha ukun an tinan 24 neโ€™e Governu iha obrigasaun atu haree saida mak halo tiha ona.

Ministru Obras Pรบblikas, Samuel Marรงal fรณ esperansa katak, ho asinatura kontratu bรก Projetu Rehabilitasaun Estrada liga Postu Administrativu Betano bรก Fatuberliu no Natabora sei fasilita diโ€™ak-liu tรกn populasaun hodi bele movimentu ho livre liu-liu korre povu hosi izolamentu.

โ€œ๐„๐ฌ๐ญ๐ซ๐š๐๐š ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ก๐š๐ฅ๐จ ๐š๐ญ๐ฎ ๐Ÿ๐š๐ฌ๐ข๐ฅ๐ข๐ญ๐š ๐ข๐ญ๐š-๐ง๐ข๐š ๐ฆ๐จ๐ฏ๐ข๐ฆ๐ž๐ง๐ญ๐ฎ ๐ž๐ง๐ญ๐ซ๐ž ๐ฉ๐จ๐ฌ๐ญ๐ฎ ๐›๐šฬ ๐ฉ๐จ๐ฌ๐ญ๐ฎ ๐ง๐จ ๐ฆ๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ขฬ๐ฉ๐ข๐ฎ ๐›๐šฬ ๐ฆ๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ขฬ๐ฉ๐ข๐ฎ. ๐„๐ฌ๐ญ๐ซ๐š๐๐š ๐ง๐žโ€™๐ž ๐š๐ญ๐ฎ ๐Ÿ๐š๐ฌ๐ข๐ฅ๐ข๐ญ๐š ๐ค๐จ๐ฆ๐ฎ๐ง๐ข๐๐š๐๐ž ๐›๐ž๐ฅ๐ž ๐ฅ๐จ๐ซ๐ข ๐ฌ๐ข๐ซ๐š-๐ง๐ข๐š ๐ฉ๐ซ๐จ๐๐ฎ๐ญ๐ฎ ๐ฅ๐จ๐ค๐šฬ๐ฅ ๐›๐šฬ ๐ฆ๐ž๐ซ๐ค๐š๐๐ฎ ๐ก๐จ ๐Ÿ๐šฬ๐ฌ๐ข๐ฅ. ๐๐š๐ข๐ง๐ก๐ข๐ซ๐š ๐ž๐ฌ๐ญ๐ซ๐š๐๐š ๐๐ขโ€™๐š๐ค ๐ฌ๐ž๐ฅ๐ฎ ๐ค๐š๐ซ๐ž๐ญ๐š ๐ฆ๐ž๐ง๐ฎ๐ฌ, ๐ฆ๐จ๐๐จ ๐›๐š๐ซ๐š๐ญ๐ฎ ๐ง๐จ ๐ž๐ฆ๐š ๐ฌ๐ž๐ข ๐ฌ๐จ๐ฌ๐š ๐›๐š๐ซ๐š๐ค. ๐‡๐จ๐ฌ๐ข ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ฌ๐ž๐ข ๐ฆ๐จ๐ญ๐ข๐ฏ๐š ๐ฅ๐ข๐ฎ-๐ญ๐šฬ๐ง ๐š๐ ๐ซ๐ข๐ค๐ฎ๐ฅ๐ญ๐จฬ๐ซ ๐ฌ๐ข๐ซ๐š ๐š๐ญ๐ฎ ๐ฉ๐ซ๐จ๐๐ฎฬ๐ฌ ๐›๐š๐ซ๐š๐ค ๐ฅ๐ข๐ฎ-๐ญ๐šฬ๐ง,โ€ Ministru Samuel esplika.ย 

Projetu neโ€™e Ministru Obras Pรบblikas ezekuta bazeia bรก orientasaun hosi Primeiru-Ministru neโ€™ebรฉ husu atu tau atensaun mรกsimu bรก estrada sira neโ€™e hotu liu-liu estrada rurรกl. Tanba neโ€™e, Samuel Marรงal relata katak, iha tinan 2025 no 2026 Ministรฉriu Obras Pรบblikas halo ona estrada lubuk ida.ย 

Ministru neโ€™e husu Manufahi-oan hotu atu fรณ apoiu tomak no labele halo impedimentu bรก dezenvolvimentu liu-liu projetu estrada neโ€™e.ย 

Nuneโ€™e mรณs Prezidente Autoridade Munisรญpiu Manufahi, Luรญs Marรงal da Costa Tavares lori povu Manufahi nia naran hatoโ€™o agradese waโ€™in bรก IX Governu Konstitusionรกl neโ€™ebรฉ lidera hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmรฃo tanba bele fรณ tรกn oportunidade atu halo dezenvolvimentu bรก povu iha munisรญpiu neโ€™e.

Povu nia ejizรฉnsia mak infraestrutura bรกzika, laiha buat diโ€™ak neโ€™ebรฉ povu atu oferese bรก Governu maibรฉ nuโ€™udรกr Autoridade no povu sei kontribui deโ€™it bรก estabilidade.

โ€œ๐‡๐š๐ง๐ž๐ฌ๐š๐ง ๐ฉ๐จ๐ฏ๐ฎ ๐ง๐จ ๐š๐ฎ๐ญ๐จ๐ซ๐ข๐๐š๐๐ž ๐š๐ฆ๐ข ๐จ๐Ÿ๐ž๐ซ๐ž๐ฌ๐ž ๐ฆ๐š๐ค๐š ๐ฎ๐ง๐ข๐๐š๐๐ž ๐ง๐จ ๐ž๐ฌ๐ญ๐š๐›๐ข๐ฅ๐ข๐๐š๐๐ž. ๐“๐š๐ง๐›๐š ๐ก๐จ ๐ฎ๐ง๐ข๐๐š๐๐ž ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ฆ๐š๐ค ๐๐ž๐ณ๐ž๐ง๐ฏ๐จ๐ฅ๐ฏ๐ข๐ฆ๐ž๐ง๐ญ๐ฎ ๐›๐ž๐ฅ๐ž ๐ฅ๐šโ€™๐จ ๐ง๐จ ๐ญ๐š๐ฆ๐š ๐ฆ๐š๐ข ๐ญ๐จโ€™๐จ ๐š๐ฆ๐ข ๐ง๐ข๐š ๐ฆ๐ฎ๐ง๐ข๐ฌ๐ขฬ๐ฉ๐ข๐ฎ,โ€ย  Luรญs Marรงal da Costa Tavares deklara.

Projetu Reabilitasaun Estrada Hosi Betano bรก Natarbora sei konstrui hosi empreza tolu mak hanesan empreza Linated Unipessoal Lda Timor-Leste sei responsabiliza pakote III hosi KM 15+000 to’o 22+500 ho orsamentu $3,767483.31 durante fulan 12, empreza Lizi Construction Unipessoal, Lda Timor-Leste sei responsabiliza arteriรกl A14 pakote IV ho orsamentu $3,669,237.29 durante fulan 12 no empreza Tinolina Unipessoal, Lda Timor-Leste responsabiliza pakote V KM 30+000 to’o 38+657.39 ho orsamentu $4,705,409.39 durante fulan 12.

Politika IX Governu Konstitusionรกl bรก rehabilitasaun estrada rurรกl sira ho objetivu prinsipรกl maka hadiโ€™a asesu transporte atu ema iha รกrea rurรกl bele laโ€™o bรก merkadu, ospitรกl no eskola fรกsil-liu. Hamenus izolamentu, estrada diโ€™ak ajuda suku no aldeia sira neโ€™ebรฉ doโ€™ok atu liga ho sidade no sentru ekonomia. Haforsa ekonomia lokรกl, agrikultรณr sira bele lori sira-nia produtu bรก merkadu fรกsil-liu, hodi hasaโ€™e rendimentu famรญlia. Apoia servisu pรบbliku, ambulรกnsia, profesรณr no servisu governu sira bele asesu bรก komunidade ho fรกsil. Dezenvolve รกrea rurรกl, Rehabilitasaun estrada ajuda promove dezenvolvimentu hanesan turizmu, negรณsiu kiโ€™ik no infraestrutura seluk.

Polรญtika ida-neโ€™e importante tebes atu hasaโ€™e moris diโ€™ak bรก populasaun rurรกl no hamosu dezenvolvimentu ekonรณmiku iha rai-laran. (Mรฉdia-GPM)

ย 

Posted in

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top